nieuworganiseren.nu
Vredenburg 40
3511 BD Utrecht

Menu

Arme manager

Hippe, nieuwe organisatievormen hebben ook schaduwkanten, schrijft Ard-Pieter de Man in Trouw. Dat is waar, reageert Ben Kuiken, maar dat geldt nog meer voor het hiërarchische systeem.

In een ingezonden brief in dagblad Trouw waarschuwt Ard-Pieter de Man, rector van adviseursopleiding Sioo, voor de schaduwkanten van ‘hippe, nieuwe organisatievormen’ zoals holacratie, het Spotify-model en zelfsturende teams. Steeds meer organisaties voeren deze organisatievormen in, constateert De Man, maar ‘bij de nieuwe opleiding van Sioo (Interuniversitair Centrum voor Organisatie- en Veranderkunde) lopen we steeds vaker tegen de keerzijde van deze modellen aan.’ De belangrijkste keerzijde is volgens de rector dat door die nieuwe organisatievormen het middenmanagement verdwijnt, met alle gevolgen van dien.

Tweedeling

Zo zou het verdwijnen van het middenmanagement in de Verenigde Staten al hebben gezorgd voor een tweedeling in de maatschappij, en het verdwijnen van de middenklasse. Eh… Ik moest de zin vier keer lezen om er zeker van te zijn dat het er echt stond. Wat bedoelt Ard-Pieter de Man, die ik ken als een intelligente man, hiermee? Wil hij beweren dat de middenklasse in de VS grotendeels bestaat uit middenmanagers, die, nu hun rol in organisaties is uitgespeeld, in armoede vervallen en voortaan gerekend moeten worden tot de groeiende groep van de economische onderklasse? En wil hij beweren dat dit een groot onrecht is, groter nog dan de dagelijkse uitbuiting door grote ondernemingen van de sociaal zwakkeren in zogenoemde Mcjobs?

Je vraagt je af in welke bubble De Man zich bevindt, met vreemde, alternatieve waarheden die makkelijk te ontkrachten zijn. Zo is in de VS, net als in Nederland, de heersende organisatievorm nog altijd de bureaucratie, met complete legers aan middenmanagers en andere functionarissen. Die worden in de overgang naar een ‘nieuwe’ organisatievorm doorgaans ook niet massaal aan de dijk gezet, maar krijgen een andere rol als coach of adviseur. Bij holacratie worden de functies van managers zelfs helemaal niet ter discussie gesteld.

Ratrace

Dit ontkracht tevens De Mans tweede argument, namelijk dat met het verdwijnen van het middenmanagement de doorstroming van talent naar de top zou opdrogen. Dat verdwijnt dus helemaal niet, maar krijgt alleen een andere rol. Je kunt je sowieso afvragen of kennis van de praktijk niet belangrijker is voor een toppositie dan jaren in de ratrace naar die top te hebben gezeten, met alle gemene politieke spelletjes vandien.

Ook De Mans waarschuwing ‘dat managers steeds vaker worden vervangen door algoritmen’ kan ik niet helemaal plaatsen. ‘Aansturing en beoordeling van medewerkers worden geautomatiseerd. Maar waar blijft dan de menselijke maat? Managers kunnen allerlei omstandigheden meewegen waar een algoritme blind voor is.’ Ja, dat is waar, maar dat kun je natuurlijk makkelijk ondervangen door de beoordeling niet te laten plaatsvinden door de computer, maar door een menselijke collega. Opgelost.

Sociale druk

Alleen met zijn laatste argument, namelijk dat de sociale druk in de zelfsturende teams flink kan oplopen, heeft De Man een punt. Maar ook hier gooit hij het kind met het badwater in de sloot. ‘De planning- en controlesystemen worden … vervangen door sturen op normen en waarden, waarbij mensen elkaar aanspreken. Dat klinkt aantrekkelijk maar het kan ook leiden tot groepsdruk en een gesloten cultuur.’ Dat klinkt eng, dat mensen elkaar aanspreken! Moet je je voorstellen: zit je net lekker te werken aan je flexplek in de kantoortuin, komt er zomaar een collega naar je toe die je aanspreekt op de manier waarop je net een klant te woord hebt gestaan. Daar moet je toch niet aan denken!

Oké, een beetje flauw misschien, maar laten we ook niet overdrijven. Ja, een collega aanspreken is soms lastig. Daarom zijn de meeste medewerkers blij als een manager die taak van hen overneemt. Maar de frustratie is des te groot als de manager dat niet doet, omdat hij het vaak ook niet durft. Bovendien: we zijn allemaal volwassen mensen met elkaar, en krijgen betaald om ons werk goed te doen. Daar hoort bij dat je elkaar aanspreekt op gedrag dat niet past bij de manier waarop je met elkaar hebt afgesproken dat je wil werken.

Waakzaam

Dat is niet altijd makkelijk, en daarom moet je mensen daarbij ondersteunen. Je kunt ze trainingen geven, en een coach die ze kan helpen als ze er zelf niet helemaal uitkomen. En ja, je moet altijd waakzaam zijn voor een gesloten cultuur, dus soms wisselen van team-samenstelling en inspiratie van buiten halen is verstandig. Ook in een traditionele organisatie, trouwens.

De Man sluit zijn betoog af met de opmerking: ‘Het punt is niet dat we deze nieuwe organisatievormen dus maar niet moeten invoeren. Ze passen bij deze tijd. Maar het is belangrijk ook de nadelen te benoemen.’ Daar ben ik het van harte mee eens. Maar dan moet je geen spookverhalen vertellen. Daarmee jaag je mensen alleen maar onnodig angst aan. En nee, nieuwe organisatievormen zijn niet perfect, maar voor de organisaties die er serieus mee aan de slag gaan, hebben ze duidelijk minder nadelen dan het traditionele hiërarchische model.

Ben Kuiken

Ben Kuiken

Ik Ben filosoof, journalist en schrijver van een aantal managementboeken (De laatste manager, Fuck de Regels, De PRET-factor en Eerste Hulp bij Nieuw Organiseren). Initiatiefnemer van nieuworganiseren.nu, spreker en ontregelaar.

X

Word lid van nieuworganiseren.nu

Dit artikel wordt je gratis aangeboden door nieuworganiseren.nu. Steun ons en word lid van de coöperatie. Je krijgt dan bovendien gratis toegang tot de Bende van Hoe en korting op bijeenkomsten en boeken.

3 Comments:

  1. L.J. Lekkerkerk (Hans) schreef:

    Dat het verdwijnen van het middenmanagement als probleem wordt beschouwd heeft mij hogelijk verbaasd. Enkele gedachten borrelden op:
    1) De Man heeft bij SIOO vooral met middenmanagers als studenten/cursisten te maken en daardoor kan zijn beeld vertekend zijn.
    2) Een middenklasse bestaat toch niet uitsluitend uit middenmanagers? Qua salarisniveau zijn er tal van vergelijkbare werkenden.
    3) Wie wordt/werd er werkelijk blij van zo’n middenmanagementpositie? Gezeur van onderop, gecommandeer en targets van bovenaf en hard je best doen om de ratrace naar de topdog-positie te winnen. Terwijl veel van je werktijd gevuld wordt met activiteiten die in ‘leanspeak’ zonder meer ‘muda’ zijn: niet waardetoevoegende verspilling, die voor een deel voortkomen uit een nodeloos complexe en gelaagde functionele organisatiestructuur.
    4) In plattere organisaties, met minder fulltime managementposities moet het oude idee van carrieremaken als ‘omhoog in de hiërarchie’ wel aangepast worden.

    Tenslotte, ik geloof niet in organiseermodellen als manier om de taakverdeling en coördinatie in de organisatie vorm te geven. Ze staan hooguit voor een manier van werkverdelen en coördineren die in een bepaalde soort organisaties (bijv vergelijkbaar qua omvang, product/dienstcombinatie, technologie van product en proces) zou kunnen passen. Maar het zijn confectie-, om niet te zeggen Mao-pakjes met een one-size-fits-all claim. Terwijl elke organisatie uniek genoeg is om zich een maatpak aan te meten. En zelfs door het klutsen van configuraties (Mintzberg) of een modellenmengseltje te maken, kom je niet tot echt maatwerk. Dat vraagt een ontwerp-aanpak voor de organisatie(structuur).

  2. Els Oosthoek schreef:

    Beetje zwaar aangezet deze tirade tegen Ard-Pieter de Man en op een bijzondere plaats. Dit gesprek starten op Nieuworganiseren.nu is precies waar het mis gaat: een open dialoog voer je op neutraal terrein. Laten we toch er voor waken dat we lekker in onze eigen informatiebubbel cocoonen, maar open het gesprek aangaan over voors en tegens, valkuilen en voordelen van nieuwe organisatievormen. Tijd voor een (UN)conference rond dit thema? Maar dan met een diversiteit aan stemmen?

  3. Ben Kuiken schreef:

    Dag Els,

    Een tirade zou ik het niet noemen, maar dat is een kwestie van smaak. En ik heb het artikel aangeboden aan Trouw, maar die hadden geen plek/interesse/andere prioriteiten. Wel staat het ook op managersonline, in een poging uit de bubbel te treden. En die unconference, altijd een goed idee.

Laat een bericht achter







Send this to friend