nieuworganiseren.nu
Vredenburg 40
3511 BD Utrecht

Menu

Democratie, maar dan anders

Afgelopen week verscheen er in de Volkskrant een artikel met achttien alternatieven en ideeën om de democratie opnieuw vorm te geven. Omdat we bij nieuworganiseren.nu wel houden van stappen zetten buiten de gebaande paden, zetten we vijf van de ideeën voor je op een rijtje. Verplichte democratie-les, meer macht aan steden en burgemeesters, specifieke kiessystemen, een vloeibare democratie en meer politiek entertainment. Welke van deze ideeën kunnen dienen als smeerolie voor de democratie?

Verplichte democratie-les

Politiek econoom Paul Teule en hoogleraar milieu-ethiek Marc Davidson pleiten beide voor meer democratie-onderwijs. Volgens Teule weet de gemiddelde Nederlander weinig over de belangrijke democratische instituten. ‘Populisten kraken de media, de wetenschap, de rechterlijke macht en de politiek af. Daardoor staan onze kritische informatievoorziening en democratie onder druk.’ Volgens hem wordt het tijd dat Nederlanders weer inzien welk ‘geniaal systeem’ de rechterlijke macht eigenlijk is. ‘Het lost elk jaar een miljoen conflicten op een eerlijke manier op, zonder bloedvergieten.’ Hetzelfde geldt voor de onafhankelijke pers en de wetenschap ‘die voorkomen dat we in een feitenvrije omgeving leven.’

Davidson pleit voor een verplicht vak ‘democratie en burgerschap’ op school met dezelfde status als wiskunde, Nederlands of Engels. Teule pleit voor een forse uitbreiding van het aantal uren maatschappijleer, te beginnen op het vmbo. ‘Dat moet zowel theoretisch als praktisch. Alle leerlingen zouden een keer een rechtszaak moeten bijwonen, of een dagje mee moeten lopen met een politicus, op een universiteit gaan kijken en een mediaredactie bezoeken.’ Davidson voegt daaraan toe dat leerlingen hun kennis direct in de praktijk moeten kunnen brengen. ‘Verlaag de kiesgerechtigde leeftijd naar 16.’

Meer macht aan steden en burgemeesters

De natiestaat kan de grote problemen niet meer aan, daarom moeten we naar regering op stedelijk niveau, zegt Benjamin R. Barber, politicoloog aan de New York City University. We worden geconfronteerd met grote maatschappelijke uitdagingen. Klimaatverandering, terrorisme en armoede, maar ook mondiale migratie-, kennis- en geldstromen lijken natiestaten lam te hebben gelegd. De problemen zijn te groot, en te structureel, om op het niveau van de natiestaat aan te pakken. Autonome, soevereine natiestaten met keurig gescheiden rechtssystemen zijn ongelooflijk gedateerd en disfunctioneel. 

De oplossing ligt bij de stad. Meer dan de helft van de wereldpopulatie leeft in stedelijke gebieden. Burgemeesters moeten de wereld regeren. In feite doen ze dat al. Onder de oppervlakte wemelt het van de mondiale, interstedelijke samenwerkingsverbanden. Terwijl landelijke politici bezig zijn met ‘het uitdragen van ideologische theorieën’, lossen burgemeesters concrete problemen op. Barber richtte eind vorig jaar in Den Haag het Global Parliament of Mayors op, waarbij 125 burgemeesters uit 60 landen zich hebben aangesloten.

Een specifiek systeem voor elke situatie

Ons huidige kiessysteem biedt enkel eenheidsworst. Verschillende problemen vragen juist om verschillende democratische beslissystemen, adus Ulle Endriss, docent kunstmatige intelligentie. Haar oplossing: gebruik Kunstmatige Intelligentie om stemregels aan te passen aan elke specifieke situatie.

Verschillende landen gebruiken verschillende kiessystemen om politieke beslissingen te nemen. Bij de Franse presidentsverkiezingen stemmen kiezers in twee rondes, bij de Duitse Bondsdagverkiezingen mogen mensen een stem uitbrengen op zowel een partij als op een persoon, enzovoort. Al deze kiessystemen hebben voordelen en nadelen. In feite bestaat er niet zoiets als het perfecte kiessysteem. 

Dat betekent dat er geen one-size-fits-all oplossing is voor de problemen die moderne democratieën nu doormaken. We moeten niet zoeken naar één enkel nieuw kiesmodel, maar kijken naar specifieke, op maat gemaakte oplossingen voor specifieke gevallen. 

Bij sommige verkiezingen zou het bijvoorbeeld een goed idee kunnen zijn om de mening van experts zwaarder te laten wegen, terwijl dat bij andere beslissingen onethisch is. Bij sommige onderwerpen kan het inbouwen van een willekeurig element in het beslissingsproces acceptabel zijn (zoals loting of munt opgooien), terwijl dit bij andere onderwerpen verwerpelijk is. Daarom vergt elk probleem een aanpak op maat.

Meer politiek entertainment

Nederlanders begrijpen het politieke proces niet meer. Terwijl het volgens Politicoloog en communicatiewetenschapper Mark Boukes ‘essentieel’ is dat meer Nederlanders zich betrokken voelen bij de politiek. Dat valt op te lossen door meer politiek entertainment. ‘Tot tien jaar geleden lazen de meeste Nederlanders nog een krant of keken naar het journaal. Daardoor snapten ze beter dat politici soms impopulaire maatregelen moeten nemen. Nu oplage- en kijkcijfers dalen ‘trekken steeds meer mensen zich terug in hun comfortabele filterbubbeltjes’ op internet. Ook omzeilen ze de nieuwsmedia om zich te laven aan ‘meer vermakelijke mediavormen’.

Binnen de oorzaak ligt ook de oplossing, meent Boukes. ‘Door politiek en entertainment te vermengen worden mensen tegelijkertijd vermaakt en steken ze iets op over politieke zaken.’ Hij vindt dat omroepen het genre van politieke fictie (Borgen, House of Cards) en politieke satire (zoals Zondag met Lubach en De Kwis) flink moeten uitbreiden. ‘Als democratie in spannende, informatieve en opiniërende vorm aan kijkers wordt voorgelegd, kan dat een brug slaan tussen de politiek en de niet-geëngageerde burger.’

Vloeibare democratie

In heel Europa daalt de opkomst bij verkiezingen en loopt het aantal leden van politieke partijen terug, zegt politicologe Christina Zuber van de universiteit van Konstanz. Daardoor krijgen populisten een kans ‘de politieke elite’ te beschuldigen het contact met ‘het volk’ te zijn kwijtgeraakt.

Zuber pleit daarom voor liquid democracy, ook wel gedelegeerde democratie genoemd. Het werkt als volgt: voor elk beleidsterrein (immigratie, werkgelegenheid, onderwijs) kunnen burgers kiezen of ze zelf over een voorstel willen stemmen, of dat ze hun stem weggeven aan een afgevaardigde die ze vertrouwen. Ze kunnen hun ‘gedelegeerde stem’ op elk moment weer intrekken.

‘Stel dat ik mezelf als expert beschouw op het gebied van onderwijs’, zegt Zuber, ‘dan kan ik zelf stemmen over alle onderwijsvoorstellen.’ Dat hoeft niet het geval te zijn bij andere onderwerpen. ‘Als het over de arbeidsmarkt gaat, geef ik mijn stem misschien liever aan George, die daar veel meer verstand van heeft.’ George kan op zijn beurt beide stemmen (die van haar en die van hem) doorgeven aan een derde persoon die hij nog competenter vindt. ‘Dit hele proces hoeft niet ingewikkeld te zijn: met behulp van een app kan het snel en efficiënt verlopen.’

Deze vijf suggesties zijn een greep uit de vele ideeën die wetenschappers opperen. Benieuwd naar de overige ideeën, lees hier het hele artikel in de Volkskrant. Of wil je zelf meediscussiëren over nieuwe vormen van democratie, kom dan naar het kenniscafé Fair kiezen op 13 maart in de Balie in Amsterdam. 

Laat een bericht achter







Ben jij al lid van de Bende van Hoe?

Nieuworganiseren.nu is sinds kort een coöperatie. Dat betekent dat jij lid kunt worden van ONS en samen met ons de wereld een beetje mooier kunt maken.

Wil je weten wat je kunt doen?

Word lid van de Bende van Hoe!

Send this to friend