Gras groeit vanzelf

Wat hebben Cruijff, Ajax en de jeugdopleiding met nieuw organiseren te maken? Alles, betogen Jaap Peters en Karin Geurts.

‘Gras groeit vanzelf, maar je kunt er een organisatie omheen bouwen…’ Dit onderschrift staat bij een foto van de Arena op de cover van het boek Bij welke reorganisatie werk jij? van Jaap Peters en Hester Heringa. Het boek gaat over het verschil tussen managen en organiseren en de gebeurtenissen bij Ajax deze week lijken dit verschil nog eens te bevestigen. In de hele berichtgeving rond de door Cruijff cs veroorzaakte crisis missen we namelijk twee dimensies: het vakmanschap van Cruijff en het feit dat Ajax een beursgenoteerde onderneming is en als zodanig wordt gerund. Daarmee heeft het conflict direct een relatie tot nieuw organiseren zoals we dat voor ons zien.

Vakmanschap
Een goed gefileerde vis is een goed gefileerde vis; dat weten vooral de visfileerders en niet de generiek opgeleide managers van de visafslag. De visfileerders weten bovendien precies wie de betere en de mindere collega’s zijn. En het heeft dan ook niets met megalomaan leiderschap te maken als ze elkaar daarover op de vingers tikken. Als je aan een onderwijzer van groep acht van de basisschool vraagt wat een leerling wel en niet kan en in welke klas hij of zij dus iets gemist heeft (bijvoorbeeld: ik vindt met ‘dt’), dan weet zo’n onderwijzer precies in welke klas er iets mis moet zijn gegaan en welke collega daarvoor verantwoordelijk moet zijn.

Johan Cruijff zegt dat hij aan een debuterende speler kan zien waar in de jeugdopleiding er iets is misgegaan. En volgens Cruijff is er bij heel veel jeugdspelers van Ajax iets misgegaan. Cruijff kijkt als een Gordon Ramsay in de keuken (jeugdopleiding) van Ajax en constateert dat het niet goed genoeg is. Ajax doet daarmee niet alleen zichzelf tekort, maar ook de kinderen (de talenten) die aan de club zijn toevertrouwd! Een van zijn conclusies is: er wordt teveel gelet op het succes van het team (wordt de D2 wel kampioen?) en te weinig gekeken naar de individuele groei van de topspelertjes in spé. Cruijff pleit dus voor meer individuele aandacht tijdens het leerproces en accepteert dat het jeugdelftal dan maar een keer niet kampioen wordt.

Bij FC Barcelona is dat, op advies van Cruijff, aanmerkelijk anders. Talenten uit de eigen kweek breken vaker door en zijn bovendien in staat samen een spel van ‘een andere wereld’ te spelen. Cruijff stelt dus voor om de jeugdopleiding van Ajax (het primaire proces van de club) te reorganiseren naar het model Barcelona. Hij heeft over niemand een mening, behalve over de begeleiding en het hoofd van die jeugdopleiding.  Van de rest (marketing, sponsoring, Arena, beursspelletjes, merchandising,  enzovoorts.) zegt hij geen verstand te hebben. Dat herhaalt hij ook steeds: ‘Van die andere dingen heb ik geen verstand, daar ga ik niet over en daar wil ik ook niet over gaan.’ Dat heeft niets te maken met je verantwoordelijkheid niet willen pakken, maar alles met je eigen beperkingen kennen. Cruijff weet als ex-voetballer alles van het productiebedrijf Ajax (de jeugdopleiding); de rest laat hij graag over aan de bestuurders.

Onverzettelijk
Vakmanschap heeft (helaas) iets onverzettelijks: een goed gefileerde vis is een goed gefileerde vis en met minder hoef je geen genoegen te nemen. Ajax heeft een traditie van onverzettelijke vakmensen als coach: Michels, Cruijff, Van Gaal en Adriaanse. Van Hanegem is er ook zo een: je hoefde je als speler pas zorgen te gaan maken als hij niet meer op je mopperde, want dan had hij je opgegeven. Anderen als Wouters, Blind, Koeman en Van Basten hebben wel dezelfde Ajax-voetbalvisie, maar niet de drive van een vakman om die individuele spelers echt beter te maken.

Of Bergkamp en Jonk dat wel hebben, valt nog te bezien. Frank de Boer lijkt al weer iets beter te passen in het rijtje van ‘onverzettelijken’: niet te genieten als het niet loopt en als Mounir El Hamdaoui niet in het belang van de ploeg speelt, heb je oorlog. Mounir kan verder groeien naar Barcelona-niveau, als hij het van De Boer (ex-Barcelona van 1999-2003) wil aannemen. En met ego’s gaat dat niet zachtzinnig. Het zijn mensen die het spelletje doorzien en met minder geen genoegen nemen en zich ervoor schamen als ze dat wel moeten doen. Ze zijn daarbij niet altijd handig in hun taalgebruik en communicatie (Van Gaal). Ze houden niet van verhullende taal en kennen minder grijs: een kraan lekt of hij lekt niet. Een docent of schoolbestuurder die niet weet waar het mis is gegaan bij ‘ik vindt’ heeft er de ballen verstand van, in termen van Cruijff.

Beursgenoteerd
Ajax is een beursgenoteerde onderneming. Die hebben een ander primair proces: geld verdienen voor de aandeelhouder. Toevallig hoort daar ook nog een productieproces bij, maar dat kun je beter outsourcen naar lagelonenlanden (Cape Town) . Daarnaast leven beursgenoteerde ondernemingen vooral van het doen van beloftes aan het grote publiek. Dat past ook goed bij het opportune voetbalwereldje: volgende week beter. De volgende wedstrijd is altijd belangrijker dan de wedstrijd die net is afgelopen.

Maar als je al jaren geen kampioen meer bent geweest (sinds 2003/2004), dan word je door het publiek niet meer geloofd en heb je een probleem. En als de koers van het aandeel dan ook nog eens al vijf jaar tegenvalt, heb je op twee fronten een probleem. En dan komt er tot overmaat van ramp ook nog ‘ene Cruijff’ langs die beweert dat de met SMART gedefinieerde targets (Champions League bereiken, kampioen met de D2) niets zegt over de kwaliteit. Ook volgens de logica van de markt legt Cruijff de vinger op de zere plek: als je niet jaarlijks een speler kunt verkopen voor 15 à 25 miljoen euro, heb je als beursgenoteerde voetbalonderneming een probleem. En dat lukt Ajax niet, omdat de jeugdopleiding niet voldoende functioneert. Cruijff: ‘Da’s logisch.’

Nieuw Organiseren
Nieuw organiseren kenmerkt zich door de organisatie van onderaf, vanuit het primaire proces, weer helemaal opnieuw op te bouwen, zonder de rimram er omheen die bestuurders verzinnen om ‘meer grip’ op de zaak te krijgen. Als we nu eens zouden accepteren dat vakmanschap bestaat en dat een visfileerder (in dit geval Cruijff) inhoudelijk gelijk kan hebben, dan heb je het begin van een oplossing van een conflict dat nu met veel verbaal geweld wordt gevoerd. Dat betekent in het geval van Ajax: kies het technische beleid (het primaire proces) als uitgangspunt en bouw daar de rest van de organisatie omheen. Cruijff gunt de bestuurders alle ruimte om al het andere te doen, behalve het technisch beleid (de inhoud van het vak in dit geval).

Gras groeit vanzelf…

Bekijk hier de column van Naema Tahir voor Buitenhof die vrijwel hetzelfde betoogde.

Bekijk hier het uitgelekte rapport van Cruijff cs.