Sociale innovatie

Sociale innovatie is een vernieuwing van de manier waarop het werk in ondernemingen is georganiseerd, met als doel een verhoging van zowel de arbeidsproductiviteit als de kwaliteit van het werk. De term sociale innovatie is geïntroduceerd om onderscheid te maken met het traditionele begrip innovatie, waarmee meestal technologische innovatie wordt bedoeld. Hoewel de term sociale innovatie enigszins is ingeburgerd, worden ook vaak de termen innovatief organiseren, organisatorische innovatie en slimmer werken gebruikt.

Het belang van sociale innovatie wordt ondersteund door de innovatieparadox. Nederlandse bedrijven investeren relatief veel in het ontwikkelen van kennis en nieuwe producten (R&D), maar blijven achter bij het verbeteren van de arbeidsproductiviteit. Uit onderzoek van de Erasmus Universiteit blijkt dat het succes van innovatie slechts voor 25 procent wordt bepaald door investeringen in R&D; voor de overige 75 procent is innovatie afhankelijk van factoren op het gebied van mens en organisatie. Om innovatief te zijn, zouden organisaties meer moeten inzetten op organisatie- en managementvernieuwing, zo is de conclusie.

Sociale innovatie gaat er vanuit dat door investeringen in mensen en de manier waarop zij samenwerken (systeemtheorie), er gunstige voorwaarden worden gecreëerd voor innovaties en dat prestatieverbeteringen daardoor sneller tot stand komen. Hiermee wordt – vaak impliciet – teruggegrepen naar de theorie en de concepten rondom de lerende organisatie en strategisch personeelsbeleid. Jaarlijks onderzoek van de Erasmus Universiteit (RSM) wijst inmiddels uit dat bedrijven die investeren in sociale innovatie een betere concurrentiepositie hebben.

Een van de voorvechters van sociale innovatie in Nederland is professor Henk Volberda van de Erasmus Universiteit. Hij ziet sociale innovatie als het samenspel tussen het ontwikkelen van nieuwe managementvaardigheden (dynamisch managen), het hanteren van innovatieve organisatieprincipes (flexibel organiseren), en het realiseren van hoogwaardige arbeidsvormen (slimmer werken) om het concurrentievermogen en de productiviteit te verbeteren.

Vanuit werkgeversvereniging AWVN wordt gesproken van slimmer werken, een voorloper van sociale innovatie. Bij slimmer werken gaat het om het verhogen van de arbeidsproductiviteit via afspraken in cao’s. Voorbeelden daarvan zijn afspraken over prestatiebeloning, employability, verzuimpreventie en werktijdenmanagement.

Het Nederlandse Centrum voor Sociale Innovatie (NCSI) verzamelt cases, artikelen, boeken, onderzoeken en andere informatie over sociale innovatie in de Kennisbank Sociale Innovatie. Het NCSI biedt daarnaast inzicht in wat er regionaal speelt op het gebied van sociale innovatie via een interactief overzicht van regionale initiatieven.